زمین و ماه در نیمکره ی پشت به خورشید خود مخروط بسیار طویلی از سایه در فضا پدید می آورند. وقتی زمین از میان مخروط  سایه ماه می گذرد پدیده ی خورشید گرفتگی رخ می دهد. بدین صورت که زمینیان که در سایه ی ماه قرار گرفته اند، خورشید در پشت ماه پنهان شده ره می بینند. حال اگر بر خلاف این حالت ماه از میان مخروط سایه ی زمین عبور کند پدیده ی ماه گرفتگی رخ می دهد یعنی کره ی ماه در سایه ی زمین فرو می رود. به عبارتی دیگر می توان گفت وقتی این دو پدیده رخ می دهند که سه جرم زمین، ماه و خورشید دقیقاً بر یک راستا قرار بگیرند. اگر در این حالت زمین بین ماه و خورشید قرار بگیرد ماه گرفتگی و اگر ماه بین زمین وخورشید قرار گیرد، خورشید گرفتگی رخ می دهد. خور شید گرفتگی و یا ماه گرفتگی ممکن است کامل یا ناقص باشد. سایه ی تشکیل شده پشت زمین و خورشید دارای دو بخش سایه و نیم سایه است. بدین ترتیب اگر نقطه ای از زمین در نیم سایه ماه قرار گیرد خورشید گرفتگی ناقص و اگر در سایه ی آن قرار گیرد خورشید گرفتگی کامل است. و همین طور اگر ماه در سایه زمین قرار گیرد تاریکی کامل ماه را فرا می گیرد و اگر در نیم سایه قرار گیرد نیمه تاریک می ماند. در پدیده ی ماه گرفتگی، اغلب ماه در تاریکی کامل فرو نمی رود، بلکه چهره ی ماه رنگی مایل به قرمز به خود می گیرد. اگر در این حالت دقیقاً ماه، زمین و خورشید در یک راستا قرار نگرفته باشند، ماه گرفتگی ناقص است. علاوه بر خورشید گرفتگی های ناقص و کامل، نوع دیگری از خورشید گرفتگی هم به نام خورشید گرفتگی حلقوی ممکن است رخ دهد. چگونگی وقوع این نوع خورشید گرفتگی بستگی به طول مخروط سایه ماه دارد. چنانچه طول مخروط سایه کوتاه تر از فاصله ی ماه تا زمین باشد و رأس مخروط سیاه ماه به سطح زمین نرسد، نا گریز قرص خورشید کامل توسط قرص ماه پوشیده نمی شود، و به صورت حلقه ای نورانی از پشت ماه سر بر می آورد. بدین ترتیب می توان با محاسبات دقیق نواحی معینی را که در یک حادثه ی خورشید گرفتگی دچار خورشید گرفتگی کامل و یا ناقص می شوند، تعیین نمود و به صورت نقشه ارائه کرد. نظربه بزرگی زمین نسبت به ماه، احتمال وقوع کامل ماه در سایه ی زمین زیاد است و بنا براین وقوع ماه گرفتگی کامل محتمل تر از خورشید گرفتگی کامل است. خورشید گرفتگی فقط زمانی به وقوعع می پیوندد که ماه در حالت نو یا محاق باشد و ماه گرفتگی نیز هنگامی رخ می دهد که ماه در حالت ماه کامل یا بدر باشد. اما از آنجا که مدار ماه نسبت به مدار گردش زمین متمایل است، لذا در هر ماه نو یا بدر، گرفتگی ایجاد نمی شود و فقط منحصر به حالتی است که هر سه جرم زمین، ماه و خورشید بر یک راستا قرار گیرند. اگر مدار گردش ماه به دور زمین منطبق بر گردش زمین به دور خورشید بود، هر ماه نو مطابق با خورشید گرفتگی و هر ماه کامل مطابق با ماه گرفتگی بود. از دید شخصیکه بر سطح ماه قرار دارد وضعیت فرق می کند. در حالت ماه گرفتگی زمینی او با خورشید گرفتگی مواجه است. یعنی خورشید در پشت زمین پنهان می شود و در حالت خورشید گرفتگی او با زمین گرفتگی مواجه است. یعنی زمین در سایه ماه قرار گرفته است. مدت زمان گرفتگی ها متفاوت است و به وضعیت هندسی زمین، ماه و خورشید بستگی دارد. ماه گرفتگی کامل گاهی تا یک ساعت و 44 دقیقه نیز به طول می انجامد و خورشید گرفتگی هم از 7 دقیقه و 40 ثانیه تجاوز نمی کند.    ع.گ    

 

+ نوشته شده در پنجم اسفند 1385ساعت 15:25 توسط محمد حسین طالع زاده |